3 7 rok 2010
Archiwum numerówdwutygodnik - strona kultury
Elektryczne / Pliki multimedialne- Kwiecień 2009
0 1 rok 2009
0 2 rok 2009
- Maj 2009
0 3 rok 2009
0 4 rok 2009
0 5 rok 2009
- Czerwiec 2009
0 6 rok 2009
0 7 rok 2009
- Lipiec 2009
0 8 rok 2009
0 9 rok 2009
- Sierpień 2009
1 0 rok 2009
1 1 rok 2009
- Wrzesień 2009
1 2 rok 2009
1 3 rok 2009
- Październik 2009
1 4 rok 2009
1 5 rok 2009
1 6 rok 2009
- Listopad 2009
1 7 rok 2009
1 8 rok 2009
- Grudzień 2009
1 9 rok 2009
2 0 rok 2009
- Styczeń 2010
2 1 rok 2010
2 2 rok 2010
- Luty 2010
2 3 rok 2010
2 4 rok 2010
- Marzec 2010
2 5 rok 2010
2 6 rok 2010
- Kwiecień 2010
2 7 rok 2010
2 8 rok 2010
- Maj 2010
2 9 rok 2010
3 0 rok 2010
3 1 rok 2010
- Czerwiec 2010
3 2 rok 2010
3 3 rok 2010
- Lipiec 2010
3 4 rok 2010
3 5 rok 2010
- Sierpień 2010
3 6 rok 2010
3 7 rok 2010
Nowa powieść Vargi
Najnowsza powieść Krzysztofa Vargi grzeszy skrajnym resentymentem. Jest publicystyczna, dosłowna, napisana mało wyrafinowanym językiem – i właśnie dlatego warto ją czytać
Krzysztof Varga, „Aleja Niepodległości”.
Czarne, Wołowiec, 272 strony,
w księgarniach od marca 2010Varga nie stara się pisać tak, żeby ktokolwiek był zadowolony: ani krytyk literacki, oczekujący pięknych fraz, ani czytelnik spodziewający się atrakcyjnej fabuły. Pewne rzeczy się jednak nie zmieniły: autor pozostaje wierny swojemu typowemu bohaterowi: neurotycznemu mężczyźnie w średnim wieku, mieszkającemu na warszawskim Mokotowie, trapionemu przez polskie obsesje.
Jest tak przynajmniej od „Nagrobka z lastryko”, ale w „Alei Niepodległości” mniej metafory i paraboli, a więcej codziennej szarzyzny. Daje tu o sobie znać dziennikarski rodowód Vargi: tak, jak w swoich cotygodniowych felietonach, i tutaj chce nam streścić wszystko, co mu się w ostatnich kilku latach w Polsce nie podoba, co go męczy, czego nie znosi.
Tym razem neurotycznego bohatera gnębi głównie własne nieudacznictwo – Krystian Apostata przegrał swoje życie, nic mu się nie udało, właściwie od początku można mówić o nim w czasie przeszłym, skoro ginie w katastrofie samolotowej w pierwszym rozdziale książki. Varga zmaga się ze wszystkimi tematami z pierwszych stron gazet: agenturalną przeszłością, lustracją, medialną gorączką, telewizyjną pulpą.
„Polacy potrafią przegrać wszystko” – takie zdanie pada w pewnym miejscu. Krystian faktycznie przegrał po prostu wszystko, i chyba tylko świadomość własnej porażki, w oldskulowym, egzystencjalnym stylu, jest dla niego jedyną pociechą. Nieudacznictwo Krystiana jest tym bardziej bolesne, że całe życie ma obok siebie swój rewers, kolegę od dzieciństwa, któremu wszystko się w życiu udaje: ma zawsze najlepsze dziewczyny (w tym dziewczyny, w których kocha się Krystian, naturalnie), przez szkoły prześlizguje się z łatwością, a potem robi zawrotną karierę jako tancerz celebryta. Varga jednak idzie tu trochę na łatwiznę, prezentując przeciwnika bohatera jako obleśnego umysłowego troglodytę, któremu świetnie wychodzi tylko mizdrzenie się do gazet. To tak naprawdę projekcja wszystkiego tego, czego Krystian nienawidzi.
Dwóch bohaterów „Alei” to dwie strony medalu sukcesu, jaki można odnieść w siermiężnej Polsce: Apostata jest niespełnionym artystą sztuk wizualnych, ogniskującym w swoich artystycznych działaniach wszystkie możliwe karykatury sztuki współczesnej (w swoim pędzie obnażania idiotyzmów sztuki Varga zdradza niestety swoje zacietrzewienie). Kolega ze szkolnej ławy nie reprezentuje sobą niczego, stanowi jedynie chodzący dowód na bankructwo wszystkich idei, jakie istniały na początku wolnej Polski. Obaj bohaterowie stanowią ucieleśnienie naszych niespełnionych nadziei.
Od początku jest oczywiste, z kim sympatyzuje autor: Apostata jest może nieudacznikiem, spędzającym jałowe godziny z butelką i filmikami na YouTube, jest jednak nieporównanie szlachetniejszy od wulgarnego przyjaciela. Raz jeszcze u Vargi widać wpływ Michela Houellebecqa – w portrecie nieatrakcyjnego nieudacznika wysadzonego z „rynku seksualnego” i skazanego na los erotycznego pariasa. Ale polskiego autora nie interesuje epatowanie wulgarnością ani brutalna analiza socjologiczna – pozostaje raczej wierny inteligenckim ideałom piękna, estetyki, tego, co wypada.
U Vargi boli dość tendencyjna charakterystyka kobiet: od nieobecnej matki, która porzuciła bohatera w niemowlęctwie (jak w „Cząstkach elementarnych”), poprzez ciotkę bigotkę i mitomankę, domniemaną sekretarkę-agentkę, która „wykończyła” jego ojca, karykaturalnie opisaną Kasię Kabotyn aż po idealną koleżankę z podstawówki, Andzię Konopek – wszystkie one są współwinne nieszczęścia bohatera.
Wygrywa nostalgia. Krystian Apostata jest może żałosny, może mu nie wyszło, może znalazł się na pokładzie samolotu lecącego do Ameryki przez przypadek – jest jednak dziedzicem inteligenckiej tradycji, a w dzieciństwie czytał pod kołdrą „Dumasa i Doyle’a, Defoe i Dickensa, Lema i Londona, Scotta i Szklarskiego” – w przywoływaniu tej przeszłości jest mnóstwo sentymentalizmu.
Varga jest w gruncie rzeczy bardzo konserwatywny – taka już natura nostalgii. Polski mężczyzna może być nieudacznikiem, ale autor nie potrafi mu odmówić szlachetności. Brzmi to wszystko bardzo po polsku. Dlatego, chociaż można by złośliwie nazwać tę powieść produktem kryzysu wieku średniego, coś sprawia, że zamiast się podśmiewać, współodczuwamy z jego bohaterem i rozumiemy nieuchronność jego losu.
Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.
Komentarze (1)
Komentarze zwiń/rozwińWg mnie książka ani nie grzeszy skrajnym resentymentem (w ogóle nie jest skrajna, ironia na to nie pozwala), ani publicystyczna (wątki, które wspomina Pani Pyzik: lustracja, agenturalna przeszłość itd. w ogóle nie są tematami książki), ani nie jest dosłowna (śmierć, przemijanie, samotność trudno pokazać dosłownie, są w niej poza tym ukryte literackie analogie, np. Pan Grześ to współczesny Rzecki), ani nie jest napisana mało wyrafinowanym językiem (jest potoczysta, ale i erudycyjna, oto kilka słów z książki: torquemadyczność, savonarolizm albo zwroty: botoksowa twarz, wydrenować kieszenie itd.), ani w żadnym razie zacietrzewiona; a argument o tendencyjnie przedstawienie kobiet - wystarczy przeczytać kilkustronicową charakterystykę Kasi Kabotyn, soczystą i obrazową, poza tym to mężczyźni, szczególnie jeden - Krystian, jest bohaterem książki, więc jeśli krytykować słabą obecność kobiet, to warto jeszcze dorzucić czworonogi - jednooki Cyklop Pana Grzesia (jak jednooki pies Rzeckiego, oberwie się też Prusowi!) i nic więcej?! a fe!