English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

82 2012

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

„Nocne życie” Bohdana Zadury

Zofia Król

w krótkiej chwili
po przebudzeniu
nie wiesz
gdzie jesteś

za którymś razem
tak już może zostać
na zawsze
(„Inny pokój”)

Bohdan Zadura, „Nocne życie”, Biuro Literackie,
Poznań, 93 strony, w księgarniach od października 2010Chyba trochę tak zostało. Bohater wierszy Bohdana Zadury nie bardzo wie, gdzie jest. A już na pewno nie wie tego czytelnik. Przestrzeń i czas traktowane są jak osobiste narzędzia stylu literackiego. Czyli dowolnie. Nie chodzi nawet o swobodne przemierzanie czasu i przestrzeni – to w poezji w końcu nic nowego – ale o używanie określeń miejsca i daty zawsze wtedy, kiedy ma się na to ochotę. Na przykład dlaczego by nie wymienić dwunastu nazw węgierskich miasteczek w wierszu, który ma dziewiętnaście króciutkich wersów („W samochodzie z Salfeld do Budapesztu”)? W dłuższym tytułowym minipoemacie – „Nocne życie w początkach kwietnia 2009” – wybiera się natomiast przedział dat całkowicie arbitralnie, wymienia się po kolei pięć nocy, w tym jedną liczoną w tył – „w nocy z drugiego na pierwszego” – i na końcu spokojnie stwierdza: „nocne życie się nie kończy / ale początek kwietnia / dobiegł kresu”. Zupełnie jakby w poezji normą był wybór materiału według z góry obranych ram czasowych, nie według rangi przeżyć tak zwanego podmiotu lirycznego.

Wśród cyfr i nazw mnożą się ciągi faktów. Ale niewiele tu melancholii, autor tropi wydarzenia bez pasji i bez skrupulatności. Ot, niektóre wpadają w worki wyznaczonych czaso-miejsc. Pamięć działa wadliwie, ale tylko kształcony na innej poezji czytelnik może żałować chwil, których pełni już się nie odzyska. Autor przechodzi nad tymi lukami do porządku, ani myśli wysilać pamięć lub biadać nad nieuchwytnością rzeczy tego świata. „Ale nie było popielniczek? / Wychodziło się na dwór? / Na dworze padał deszcz?” („Humoreska”) – nie wiadomo. Wiadomo nie będzie.

Ważniejsze być może niż same zdarzenia jest poruszanie się pomiędzy nimi – czaso-przestrzenna tułaczka. Pociągi, taksówki, mosty, granice. Dlatego „Schengen” to odczłowieczenie – „całkowita obojętność / wobec drugiego człowieka”, „nikt nie ogląda zdjęć”, „nikogo nie interesuje / co wieziesz”. W prawdziwej podróży natomiast każdy szczegół mieści się w zakresie opowieści. Niepalący w przedziałach dla palących są na przykład świetnym pretekstem do szczegółowego opisu okoliczności przejazdu – „cztery kobiety w czterech rogach”, a dwa wiersze dalej – do przytoczenia fragmentów rozmowy telefonicznej nieznajomej dziewczyny („Punkt widzenia”). Choć czytelnik w chwilach słabości miewa nadzieję, że czekanie na taksówkę, gonienie do autobusu i przedział pociągu mają znaczenie większe niż to zawarte bezpośrednio w lakonicznych i prostych słowach wierszy – autor nie tylko nie podsyca tych pragnień, ale dba o to, żeby co jakiś czas krótkim dwuwersem skutecznie je obciąć.

„Ludzie ludzią zgotowali ten los” („Dysgrafia”) – literówka staje się genialnie lakonicznym, a zarazem upiornie cynicznym komentarzem do historii, do dyskursów o zagładzie, i znacznie szerzej – do jakiejkolwiek powagi wobec świata. Powagi w ogólnym rozrachunku zawsze przecież i idiotycznej. Podobna literówka złamie słowa modlitwy: „chleba naszego / powszedniego / daj nam / zBoże” („Eucharystia”). Jedna mała humorystyczna literka podważa powagę słów wypowiadanych zwykle w jednolitym – często bezmyślnym – ciągu. Czy to cyniczna dywersja na tyłach wroga, czy trochę też bełkot kogoś, kto bardzo chciałby mówić normalnie, gdyby mógł? „Boże” wydaje się jednak niewypowiadalne. „Prawo moralne nade mną / i niebo gwiaździste we mnie” („Tak wolę”) – we wnętrzu poetyckiego bohatera zaszły już nieodwracalne zmiany.

Zofia Król, wiceredaktor naczelna dwutygodnik.com.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.