English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

46 2010

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Małgorzata Łukasiewicz

ALFABET CZARODZIEJSKIEJ GÓRY:
R jak Regieren

Małgorzata Łukasiewicz

Regieren to ta czynność, której Hans Castorp oddaje się w swoim ulubionym zakątku, nad strumieniem, gdzie kiedyś, na początku pobytu w Davos, doznał krwotoku z nosa, zobaczył dwóch mężczyzn z siekierami (patrz D jak drwale) i przyśnił mu się Przybysław Hippe. Castorp przychodzi tu sam, siada na ławeczce i rozmyśla o sprawach takich jak kształt i wolność, duch i ciało, czas i wieczność. W chłodnej porze roku snuje rozmyślania w sanatoryjnej loggii, otulony kocem.

Do tej pracy umysłowej Castorp przykłada się z całą powagą, a określa ją „wyrazem zapamiętanym jeszcze z zabaw dzieciństwa, jakby chciał oznaczyć rozrywkę ulubioną, ale wywołującą lęk, zawrót głowy, niepokoje serca i nadmiernie potęgującą wypieki na policzkach”. Dla oddania niemieckiego Regieren polski tłumacz wybrał słowo „królowanie”. To słowo rzeczywiście pachnie dziecinnymi zabawami i celnie obrazuje pozycję Castorpa, który siedząc na swojej ławce patrzy „na świat i stworzenie” z wysokości pięciu tysięcy stóp. Dzieci traktują swoje zabawy bardzo serio. Narrator, który sam lubi mieszać powagę z zabawą, również traktuje to serio i choć słowo Regieren umieszcza często w cudzysłowie, to jednak mówi o związanej z nim odpowiedzialności, o obowiązkach i powinnościach. Przedtem u Manna na dobrego rządcę zapowiadał się książę Klaudiusz Henryk z „Królewskiej Wysokości”, potem rządy w Egipcie wzorowo sprawował Józef.

Gdy Ziemssen dezerteruje na niziny, Castorp w poczuciu odpowiedzialności pozostaje na górze: gdyby wyjechał „byłaby to zdrada wobec ciężkich a podniecających, przerastających jego naturalne siły obowiązków «królowania»”. Te obowiązki skłaniają Castorpa do wyprawy w śnieg, gdzie odkrywa, że dobre rządy muszą kierować się miłością do życia.

My w każdym razie musimy królowanie Castorpa potraktować poważnie – inaczej rozleci nam się powieść. Pod hasłem „zabawy na serio” kryje się przecież to, co sprawia, że na koniec, po siedmiu latach pobytu na górze, Castorp jest kimś innym, niż był albo wydawał się na początku. Przeszedł gruntowną edukację obywatelską i artystyczną. Z „hospitanta” stał się pełnoprawnym uczestnikiem, a nawet centralną postacią zdarzeń na górze. Zyskał pewność siebie. Umie nie tylko obserwować, ale i rozpoznawać niebezpieczeństwo oraz podejmować decyzje. Mocnym głosem ingeruje w dyskusje Naphty i Settembriniego, objaśnia bełkotliwe kwestie Peeperkorna. Portret bohatera naszkicowany w rozdziale „Pełnia harmonii” prezentuje „umysł odpowiedzialny, życzliwy dla życia, chcący mieć udział w kierowaniu nim, przywiązany do organicznego świata i gotowy do przezwyciężenia samego siebie, jeśli tak ostatecznie postanowi jego sumienie”. Dzięki dogłębnym studiom nad ciałem i duszą posiadł sekret ożywiania zmarłych – być może równoznaczny z sekretem kreacji artystycznej.

Słowo „królowanie” może zbytnio akcentuje samą godność, a zaciera to, co się z nią wiąże: codzienny, mozolny trud zarządzania i obrządzania. Może też brzmi zanadto monarchicznie, jeśli zważyć, że po pierwszej wojnie, kończąc pracę nad „Czarodziejską górą”, Mann opowiedział się stanowczo i dobitnie po stronie republiki.

W ulubionym zakątku Castorpa latem kwitną orliki, tak obficie, że wokół jest aż niebiesko. Pedanci donoszą, że gatunek o kwiatach niebieskich i jasnofioletowych, aquilegia vulgaris, w okolicach Davos nie występuje, spotkać tam można jedynie gatunek o kwiatach ciemnopurpurowych, aquilegia atrata. W powieści jednak potrzebny był koniecznie orlik kwitnący niebiesko, aby można go było skojarzyć z ikoną niemieckiego romantyzmu, błękitnym kwiatem z legend i z Novalisa. Spadek po romantyzmie według Manna szczególnie wymagał dobrego administratora.

Małgorzata Łukasiewicz, ur. 1948, tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, eseistka, autorka m.in. tomu esejów „Rubryka pod różą” (2007), nominowanego do Nagrody Nike. Ostatnio w jej przekładzie ukazała się „Radosna wiedza” Nietzschego i „Pierścienie Saturna” W. G. Sebalda.