English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

58 2011

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Maria Poprzęcka

NA OKO:
Palec

Maria Poprzęcka

Żyjemy pogrążeni w chaotycznej, agresywnej ikonosferze, nieustannie poddawani wzrokowym bodźcom, okulocentryzm zdominował nowoczesną cywilizację Zachodu – przekonują bujnie i burzliwie rozwijające się (choć nie u nas) studia nad kulturą wizualną. Pogląd o uprzywilejowaniu wizualności we współczesnym świecie jest truizmem, który – jak to truizmy – skutecznie blokuje pytanie: czy rzeczywiście? Czy nadal wzrok – zawsze uważany za najbardziej poznawczy i najszlachetniejszy ze zmysłów – jest głównym narzędziem naszego kontaktu ze światem?

Michał Anioł „Kreacja”, detal z Kaplicy Sykstyńskiej.

Nie dywagacje uczonych, ale codzienne, życiowe doświadczenie wskazuje, że wzrok skutecznie wypierany jest przez zmysł pośledni i podejrzany – dotyk. Zmysł nieczysty, uwikłany w cielesność, o niedobrych konotacjach. Ale to nie wzrok, lecz dotyk, i nie oko, lecz palec decyduje dziś o naszym uczestnictwie we współczesnym świecie. Kliknij, dotknij, naciśnij, wyciśnij, przytrzymaj, najedź (palcem oczywiście) – takie polecenia płyną z instrukcji obsługi wszelkiego sprzętu, bez którego żyć się nie da. Od elektrycznych kontaktów przez klawiatury laptopów, telefonów, komórek, terminali, pilotów, dotykowych ekranów, alarmów, bankomatów, kontrolnych bramek, wejściowych kodów, bankowych szyfrów – wszystko działa za dotknięciem palca. Decydująca rola przypada tu palcowi wskazującemu (encyklopedycznie zwanemu wskazicielem). Pożytek jest też ze środkowego. Kciuk, serdeczny, mały – nie sprawdzają się przy wyciskaniu pin-kodów. Gdy palec okazuje się instrumentem zbyt topornym, trzeba się uciec do paznokcia.

Plakat propagandowy, Wlk. Brytania
1914.„Dzięki nadczułym antenom Witold Gombrowicz przeczuł demonizm palca i paraliżującą bezbronność wobec wytknięcia palcem” – pisał Jan Gondowicz w brawurowym eseju o „palicu” i jego przejmującym dreszczem grozy „dudtknięciu”. Gondowicz przypomina o złej, magicznej sile palca, jego zabójczej mocy. Palcem się nie tylko wytyka, palcem się też grozi. Wycelowany w oczy widza palec z plakatu werbunkowego z 1914 roku kosztował życie 600 tysięcy młodych Anglików, wzorowany na nim plakat sowiecki z drugiej wojny światowej – dziesięć razy tyle Rosjan. Wedle ludowych wierzeń złowieszcze było nie tylko malocchio, urok można było rzucić wytykając palcem. Czy nie są dalekim echem tych lęków kierowane do dzieci wychowawcze pouczenia: „nie pokazuje się palcem!”?

Najsłynniejszy palec świata to palec Boży, którym na sklepieniu Sykstyny Stwórca przekazuje życie Adamowi. „Michał Anioł, jak każdy Włoch, musiał być świadom magicznej siły palca” – pisze Gondowicz. I oto niespodziewanie, za sprawą elektronicznego sprzętu magiczna siła palca zyskuje nowy sens i nową rangę. Palec – już nie Boży, lecz ludzki – pozostaje mocarnym dawcą życia. Tylko „ładunek stężonej energii” przeskakuje nie od Boga do człowieka, lecz od człowieka do sprzętu, z palca spływa na klawisz lub ekran. Sprawia, iż ożywają potężne moce: on/off, wejście, wyjście, wpłata, wypłata, zapłata, przelew, www, e-mail, kontakty, akceptuj, połącz, zamknij, OK, lubię to…

Palec wyposażony jest nie tylko w przedwcześnie zapomnianą magiczną moc. W palcu zaklęte jest nasze ID, nasz najbardziej indywidualny kod – linie papilarne. Wraz z rosnącą rolą palca one również doznają nobilitacji, wydobywane z mroków kryminalnych kartotek i policyjnych dochodzeń. Wierzymy, że czytniki linii papilarnych zastępujące hasła logowania lepiej zabezpieczają nasze dane. Tylko zbrojny w swoje niepowtarzalne linie palec zdolny jest chronić nas przed nowym rodzajem przestępstwa, które realnie grozi, choć wydaje się rodem z s-f – kradzieżą tożsamości.

Światem rządzi palec. Nie tylko ten wiszący nad apokaliptycznym atomowym guzikiem. Palec każdego z nas. Witamy w epoce pollicecentryzmu.

Maria Poprzęcka, historyk sztuki z Instytutu Historii Sztuki UW. Ostatnio opublikowała: „Oko, widzenie, sztuka. Od Albertiego do Duchampa” (słowo/obraz terytoria 2008).

NA OKO:
Thonet w jądrze ciemności

Zdjęcie dwojga murzyńskich dzieci o posępnych, zgoła nie dziecinnych twarzach. Patrzą w obiektyw, jedno wrogim, drugie znękanym spojrzeniem

Czytaj dalej

NA OKO: Cisza po
wojnie i pokoju

Gościnny występ Teatru Maryjskiego objawił niepojętą słabość krytyki i mediów. Te ostatnie o odjeździe trzynastu tirów już nie doniosły

Czytaj dalej

NA OKO:
Rozmówki afrykańskie

Etiopia. Wysiadamy. Starszyzna wioski zapłacona – 200 birr. Płaci się każdej osobie za każdy spust migawki (zawsze ktoś liczy). Ceny pokazywane są na palcach

Czytaj dalej

więcej felietonów