English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

74 2012

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Tomasz Cyz

NASŁUCH:
Biblia Pendereckiego

Tomasz Cyz

Ten koncert nosił tytuł „Portret kompozytora”. Choć bardziej powinien się nazywać: autoportret, bo przecież Krzysztof Penderecki dyrygował swoimi utworami: „Psalmami Dawida” (1958), „Hymnem do św. Wojciecha” i „Hymnem do św. Daniiła” (oba 1997), „Trzema pieśniami chińskimi” (2008), „Chorałem cieszyńskim” (2010), „Przebudzeniem Jakuba” (1974) oraz „Kadiszem” (2009).

Ciekawy to (auto)portret. Jedno dzieło z muzycznego dzieciństwa („Psalmy” to kompozycja 25-latka), kolejne z pierwszej dojrzałości („Przebudzenie” Penderecki napisał zaraz po 40-tce), pozostałe z ostatniego czasu (1997-2010).

Chcę się zatrzymać tylko na trzech.

„Psalmy Dawida” (jedna z trzech zwycięskich partytur Pendereckiego na konkursie kompozytorskim w 1959 roku) dziś, pięćdziesiąt cztery lata po powstaniu, brzmią wciąż jak oddech. Mają w sobie dzikość młodości, która bezgranicznie ufa swojemu instynktowi, ale i bezpośredniość zwątpienia („są wołaniem do Boga”). I przeczucie, że słowa, które się przepisuje na muzykę, są wieczne, ale nie niepodważalne (fragmenty psalmów 28, 30, 43 i 143).

„Przebudzenie Jakuba” (pisane z okazji 25. rocznicy koronacji Księcia Monako, Rainiera III) jest kontynuacją tej niepodważalności. Instrumentalna opowieść o śnie starotestamentalnego patriarchy (Rdz 28, 10-22) – a bardziej nawet o momencie wybudzenia („A gdy Jakub zbudził się ze snu, pomyślał: «Prawdziwie Pan jest na tym miejscu, a ja nie wiedziałem»”) – powstawała w czasie przechodzenia kompozytora z pozycji awangardysty do roli klasyka. Pozbawiona ilustracyjności, skupiona tylko i wyłącznie na „rozwijaniu akordu i pochodów sekundowych” (jak tłumaczył Penderecki podczas spotkań w Baranowie w 1976 roku), z dwunastoma okarynami ewokującymi przestrzeń snu (tylko dlaczego warszawscy filharmonicy, dmąc w okaryny, nie mogli powstrzymać się od śmiechu?), pozostaje jedną z najczystszych partytur kompozytora.

Wreszcie „Kadisz”. Pisany na zamówienie miasta Łodzi z okazji 65. rocznicy likwidacji getta, przekracza je, stając się powszechnym krzykiem pamięci, prośbą o zemstę, modlitwą uwielbienia, wołaniem o pokój. Pierwsza część (Tempo di marcia funebre) wykorzystuje wstrząsające wersy kilkunastoletniego Abrama Cytryna, który z łódzkiego getta trafił do Auschwitz. Druga (Grave) to recytacja (Daniel Olbrychski) skargi Jeremiasza („zgładź ich!”). Trzecia (Molto tranquillo) to chóralny psalm wykorzystujący fragmenty z Księgi Daniela, zakończony bezlitosną frazą („Bo nas ubyło, Panie, więcej niźli wszystkich narodów”). I ostatnia, oparta na aramejskim „Kadisz jatom”, czyli kadiszu sierocym. I melodii (kantor Alberto Mizrahi), której źródła są autentyczne i zasłyszane. Która zostaje w uszach jak echo serca świata, który jest. Wciąż jest.