English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

12 2009

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Małgorzata Łukasiewicz

ALFABET
„CZARODZIEJSKIEJ
GÓRY”:
F jak francuska konwersacja

Małgorzata Łukasiewicz

Pod względem językowym sanatorium w Davos, dokąd przybywają pacjenci z różnych stron świata, nie ustępuje bodaj wieży Babel. Dużo uwagi poświęca się rosyjskiemu, który swoją „bezkostną” strukturą i brzmieniem odzwierciedla rzekomo to, co w powieści reprezentuje Kławdia: pierwotny chaos, brak wyrazistej formy.

Na antypodach sytuuje się „hiszpańskość” – przerost formy tak skostniałej, że kojarzy się z martwotą. W sanatorium jednak, jak mimochodem zaznaczono, „nie ma nikogo, kto by mówił po hiszpańsku”. To jest nikogo prócz meksykańskiej damy, zrozpaczonej, ponieważ jeden jej syn umiera na gruźlicę, a drugi, który przyjechał tylko w odwiedziny do brata, też okazał się poważnie chory. Meksykanka nie włada obcymi językami, ledwo umie powtarzać monotonnie po francusku: Tous les deux. W czarnym szalu snuje się po sanatoryjnym ogrodzie i uosabia czystą, niemą grozę śmierci. Nikt nie mówi w jej rodzimym języku – kto by potrafił dogadać się z kostuchą?

Castorp podejmuje próbę i po francusku wyraża jej swoje ubolewanie, a zaraz potem, niejako jednym tchem, wykłada Joachimowi swoje poglądy na śmierć i miejsce śmierci w życiu. „Hans Castorp próbuje swych sił we francuskiej konwersacji” – tak brzmi tytuł rozdziału.

Próba nie poszła na marne. W Noc Walpurgii Castorp rozmawia z Kławdią, po raz pierwszy i po francusku. Tym razem nie poprzestaje na paru konwencjonalnych słowach, ale idzie na całego. Rozmowę wieńczy wyznanie, które rozsadza wszystkie normy i nie pozostawia już nic dla nieporadnego albo powodowanego mistycznym lękiem milczenia. „Ciało, miłość i śmierć, ta trójka to jedno (…)” – tak się zaczyna. A kończy: „Pozwól mi poczuć wydzielinę twych porów i dotknąć twego meszku, ludzki obrazie z wody i białka, przeznaczony do anatomii grobu, i pozwól mi zginąć z wargami na twych wargach!”.

W Princeton Mann objaśniał, że Castorp składa swoje wielkie wyznanie po francusku, bo to odpowiada jego wstydliwości i daje odwagę „do powiedzenia rzeczy, które po niemiecku nie przeszłyby mu przez gardło”. Sam Castorp tłumaczy, że dla niego mówić po francusku to „mówić nie mówiąc, w pewnym sensie – bez odpowiedzialności, albo tak, jak mówimy we śnie”, co można odczytać jako aluzję do języka sztuki, języka literatury, który wykracza poza reguły i pragmatykę potocznej komunikacji.

Obcy język, nad którym nie panujemy dość dobrze, lepiej nadaje się do mówienia o rzeczach, nad którymi też do końca nie panujemy (jak zagadka powstania życia z wody i białka oraz graniczne doświadczenia). Mówić w obcym języku to przekraczać granice, także w stronę najbardziej zaklętych rewirów.

A dlaczego akurat po francusku? Czy dlatego, że francuski lokuje się korzystnie w środku pomiędzy rosyjskim chaosem i hiszpańskim rygoryzmem? A może dlatego, że francuszczyznę już przedtem pasowano na język uwodzenia i donżuanizmu (patrz: A jak pan Albin), a w końcu Castorp jest imiennikiem Don Juana (albo Don Giovanniego) i też chce sprawdzać swoje możliwości, aż po zatracenie. Może zaś po prostu dlatego, że po francusku tak przekonująco rymują się te trzy słowa: le corps, l'amour, la mort.

Wybitnym poliglotą pośród Mannowskich bohaterów jest Feliks Krull. Biegłość w obcych językach nie tylko służy mu przy hochsztaplerskich numerach, ale należy do jego istoty, tak jak proteuszowe przebieranki, sztuka udawania i wykraczania poza własną osobowość. Castorp nie dorównuje może Krullowi, ale bardzo się stara. Ziemssen zresztą też – jak pamiętamy, studiuje rosyjską gramatykę.

Małgorzata Łukasiewicz, ur. 1948, tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, eseistka, autorka m.in. tomu esejów „Rubryka pod różą” (2007), nominowanego do Nagrody Nike. Ostatnio w jej przekładzie ukazała się „Radosna wiedza” Nietzschego i „Pierścienie Saturna” W. G. Sebalda.