English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

82 2012

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Tomasz Lem, „Awantury na tle powszechnego ciążenia”

Juliusz Kurkiewicz

Wspomnieniowa książka Tomasza Lema o ojcu jest jak pudełko belgijskich czekoladek

Stanisław Lem wciąż czeka na swojego biografa (może kiedyś zostanie nim jeden z felietonistów „Dwutygodnika”?). Na razie otrzymujemy świetnie napisane wspomnienia syna pisarza, do tej pory znanego głównie z roli tłumacza literatury anglojęzycznej. Tematycznie ułożona książka Tomasza Lema składa się z samych anegdot, którym towarzyszą zdjęcia-anegdoty. Przypomina pudełko belgijskich czekoladek – jest wielosmakowa, zaskakująca, elegancka. I nie można się od niej oderwać.

Tomasz Lem, „Awantury na tle powszechnego
ciążenia”. Posłowie Tomasz Fiałkowski. Wydawnictwo
Literackie, Kraków, 272 strony,
w księgarniach od 23 września 2009Tym porównaniem posługuję się nieprzypadkowo – Lem był wielbicielem słodyczy, którymi niechętnie dzielił się nawet z najbliższymi. Gdy swej przyszłej żonie wysłał tort zamiast kwiatów, skonsternowana nie zrozumiała, że jest to niestandardowy wyraz hołdu. A gdy wiele lat później w momencie ataku hipoglikemii trafił do delikatesów przy krakowskim Rynku, prośbę żony o „odrobinę cukru dla tego pana” sprostował: „Nie, Basiu! Spytaj, czy mają marcepan w czekoladzie!”.

Obok Lema – cukierniczego sybaryty, w książce pojawia się Lem – oderwany od rzeczywistości, Lem – duże dziecko, Lem – szalony kierowca, Lem – bałaganiarz, a nawet Lem śniący o Angeli Merkel. Stosunkowo najmniej tu Lema – pisarza i Lema – mędrca.

Warstwa anegdotyczna nie powinna jednak przesłonić faktu, że książka jest zarówno ironiczno-nostalgiczną podróżą do czasów PRL-u, jak zbiorowym portretem powojennej inteligencji (wśród bohaterów m.in. Sławomir Mrożek, Władysław Bartoszewski, Jan Błoński i Jan Józef Szczepański, nieodmiennie w zaskakujących sytuacjach). I że wydobywa z życiorysu Lema bolesne szczegóły, rzucające światło na jego późniejsze wybory i zachowania. Pisarz ukrywał się podczas niemieckiej okupacji pod fałszywym nazwiskiem, a jako osiemnastolatek został zmuszony przez Niemców do pracy przy wynoszeniu rozkładających się zwłok. Pamięć o wojnie spowodowała, że stan wojenny okazał się dla niego traumatycznym przeżyciem, a ówczesnej decyzji o emigracji towarzyszyło mocne przekonanie, że nigdy nie wróci do Polski.

Książka ma jeszcze jedną ważną, choć starannie zamaskowaną warstwę. Wśród różnych wcieleń pisarza najistotniejszy jest i tak Lem-ojciec: kochający, ale niezdolny do empatii, apodyktyczny, pamiętliwy, stawiający nierealne wymagania. Książka należy więc do rzadko praktykowanego w Polsce gatunku: rozliczenie z wielkim rodzicem. Choć jest zdystansowana i oczyszczona z resentymentów, mimo wszystko przypomina, że malowniczy egocentryzm geniusza w życiu prywatnym miewa aspekt niszczycielski. „W porównaniu z rodziną choćby Tomasza Manna mieliśmy się z matką wręcz doskonale” – pisze Tomasz Lem. To w rzeczywistości słodko-gorzka uwaga. Mann, jak wiadomo, był najgorszym ojcem wśród najlepszych pisarzy.

Juliusz Kurkiewicz, redaktor działu literatury w dwutygodnik.com.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.