English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

82 2012

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

„Generał Nil”,
reż. Ryszard Bugajski

Błażej Hrapkowicz

Mitotwórcze kino historyczne Ryszarda Bugajskiego – jednoznaczne, konwencjonalne, ale przeważnie solidne i z umiarem

Z filmu „Generał Nil” wypływają dwie nauki: raz, że warsztatowe podstawy dynamicznych scen akcji pozostają w polskim kinie terra incognita, dwa, że realizacja konkretnej polityki historycznej nie musi się równać nachalnej propagandzie. Kulminacja pierwszej części filmu Ryszarda Bugajskiego, a więc morderstwo Franza Kutschery, to przykład nieporadności rodzimych twórców. Zabici padają „na gwizdek”, poziom realizmu przywodzi na myśl okolicznościowe rekonstrukcje bitwy pod Maciejowicami. Szczęśliwie – im dalej, tym lepiej. Gdy Bugajski wkracza na rozpoznany teren – jednostka kontra totalitarny aparat represji – jego film przeistacza się w sprawnie zrobiony dramat. Zapomniany bohater, ofiara stalinizmu, symbol cierpienia narodu, jest też człowiekiem, którego tragedią przejąć się nietrudno.

Mainstreamowe kino historyczne ma to do siebie, że ceni rzetelność i poprawność. Stawia na przejrzystość formy, chronologię treści, mocno naświetlone idee. Olgierd Łukaszewicz – dawniej słabowity powstaniec i trawiony gruźlicą romantyk – kreuje Augusta Emila Fieldorfa nieskazitelnego. „Nil” dokonuje słusznych wyborów. Wie, kiedy jest czas na niepodległościowy zryw, a kiedy korzystniejsze wydaje się zawieszenie broni. Powątpiewa w sens antyrosyjskiej konspiracji. Kultywuje godność i honor, lecz conradowski heroizm straceńczy – „niewolniczy”, jak chce Jan Kott – jest mu obcy. Bugajski pogłębia nawet postać o dylemat, jakże znajomy zresztą. Fieldorf, choć niechętnie, poprosi Bieruta o łaskę, ponieważ żona i córki paraliżują go rozdzierającym krzykiem: „Masz żyć dla nas!”.

„Generał Nil”, reż. Ryszard Bugajski.
Polska 2009, w kinach od 17 kwietnia 2009Napięcie między prywatnym (kobiecym) a publicznym (męskim), między szczęściem indywidualnym a wiernością pryncypiom to jeden z wielu rekwizytów kultury narodowej, które aktywuje Bugajski. Los „Nila” w pełni świadomie zrównuje reżyser z losem Polski. Generała powieszono i wymazano z pamięci zbiorowej. W filmie oglądamy bezwładne ciało ciśnięte do anonimowego grobu. Bez wątpienia – razem z Fieldorfem komuniści grzebią Ojczyznę.

Bugajskiemu trzeba przyznać, że nie przeszarżował. Trzymając się konwencji i jasnej wykładni, odrzucił tanią publicystykę i patriotyczny kicz; zadbał jednocześnie o tempo i dramaturgię. Przyjętą obecnie narrację historyczną przełożył na język obrazów – sugestywnych, nasyconych znaczeniami. Nie należy się w „Generale Nilu” doszukiwać niuansów. To przede wszystkim ustanowienie mitu, co wyklucza taką ambiwalencję, jaka pogrążyła projekt „Tajemnicy Westerplatte” Pawła Chochlewa, gdzie celem reżysera było jednoczesne tworzenie i destrukcja narodowych symboli, odsłanianie całkiem pragmatycznych pobudek stojących za heroicznymi postawami obrońców polskości.
Bugajski po prostu nie zapomniał, że sprawa sprawą, ale przy okazji można – i warto – uniknąć katowania widza.

Błażej Hrapkowicz, recenzent filmowy, student Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego; współpracuje m.in. z „Kinem”, „Filmem”, „Machiną”; fan Manchesteru United i kina wszelkiego sortu.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.