English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

19 2009

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

QUEER OPERA: Casto Divo.
Callas i gest cierpiącej inności

Maciej Jabłoński

Callas jako prawda! Callas Inna, niemożliwa, napięta do granic ludzkiego poznania, szorstka, nienazywalna jak głos Syreny z opowiadania Lampedusy, czuła tylko dla wielkiej sztuki

Retoryczna siła postaci-ikon wzrasta we współczesnej kulturze z każdą chwilą, gdyż wszystko, czym dziś dysponujemy, to absolutna teraźniejszość. Pochwycenie ikony, jej pozorne choćby uziemienie, władza nad nią lub choćby tajemnicza z nią przygoda, dramat (i radość) jej detronizacji – czasami za wszelką cenę – budują portret ikony w społecznym rezonansie i dodają jej powabu tak, jak bezradny fizyk mówi o nieuchwytnym charmie cząsteczek elementarnych. Retoryczność inności, ekstatycznego wyobcowania z uniwersum rządzonego przez banalność, czyli chleb codzienny człowieka, który nie powstanie już z ostatecznego upadku; retoryczność blasku słońca, które uosabia blask sztuki nieznającej kompromisu; retoryczność uczuć i emocji, które w obłędnym trudzie skrywane za suknią Normy lub makijażem kamiennej twarzy umykającej przed drwiącym spojrzeniem, czy w nieznośnym życiu w społeczeństwie, które nie czytało subtelnych myśli starych Greków, mogą wypowiedzieć się bez wstydu frazami operowej sztucznej koloratury: Edsona Cordeiro czy Philippe Jarrouskiego. Ściszony śmiech pełznie po sali, zwycięstwo retoryki pojęli tylko nieliczni, pozbawiając świat jeszcze jednej czarownej chwili. „Zachwycam się, więc jestem” – zdaje się żartować Goethe z Kartezjusza. Czy dziś żyjemy w czasie autora „Fausta”, czy filozofa, któremu przyśnił się gmach wiedzy pewnej z nim samym jako budowniczym i odźwiernym?

Maria Callas / fot. EAST NEWSCallas jako prawda! Callas Inna, niemożliwa, napięta do granic ludzkiego poznania, szorstka, nienazywalna jak głos Syreny z opowiadania Lampedusy, czuła tylko dla wielkiej sztuki (czułość do ziemskiego mężczyzny zdetronizowała arcysymbol opery do cierpienia zwykłej kobiety). Do wachlarza Carmen, szaty Medei, diademu Toski i paznokci Turandot należy gra retoryką postaci i przestrzeni – teatru i życia, które jest teatrem, i ten właśnie subtelny rys osobowości artystki stanowi o jej integralności: życia i teatru. Gmach ów, powstały z muzyki Amfiona, wspiera się na kolumnach greckich: cierpienia, poświęcenia, odrzucenia i boskości; grecki ogień – zmysłowość i znaczenie zawsze razem, mówi Kristeva – spali każdego, kto zbliży się niebezpiecznie do bóstwa, lecz ogrzewa świat opery jak być może nigdy dotąd. Tympanonem tej świątyni jest miłość do sztuki, tego, co wieczne, niezmienne, co może kiedyś zwycięży z banalnością absolutnej teraźniejszości: „muzyka była tym, co kochałam najbardziej”, wyznała artystka. W filmie „Philadelphia” Jonathana Demme’a miłość jest fundamentem życia, które uczłowiecza naszą zdolność do ponoszenia ofiary. Tego szuka zarówno filmowy, śmiertelnie chory bohater, jak i Maddalena z opery „Andrea Chénier” Umberto Giordano, której przejmujące wyznanie – „Io son l’amor” – słyszymy w jednej z kluczowych scen filmu, oraz Callas, która to wyznanie wyśpiewuje i które mogłoby być wyznaniem jej i Andrew Becketta.

Prawda czego i dla kogo? Skąd jej moc, niczym moc muzyki? Skąd bezgraniczna admiracja dla głosu i postaci Greczynki, która odebrała anemicznemu operowemu światu resztki wyblakłej godności? Skąd wreszcie ta retoryka inności, wykluczenia i niezrozumienia, którą homoerotyczna część współczesnego społeczeństwa przyjęła z otwartymi, wyczekującymi ramionami? Ten rodzaj identyfikacji, czasem przez prywatny gest, wykupienie drobiazgu na aukcji, czasem przez ruch zakrywania szalem ramion, przez wyniosłość, która przystoi tylko najbardziej samotnym artystom, ów grecki – boski i teatralny – tlen, którym oddychała Callas, tworzą atmosferę, w której proces sakralizacji sztuki i kapłanki niosącej jej magiczny, wiecznotrwały ogień, uczynił życie cierpiącego Innego wzniosłym, rozpuszczonym w boskim ideale, który odwołuje choć na chwilę pychę przyziemnej kultury i banalnej doczesności.

„Czysta Bogini” staje się na moment „Czystym Boginkiem” w przebraniu Normy, Medei, Violetty, Toski, czy Carmen, wznoszącym się dzięki niepowtarzalnej, odrzucanej sztuce, w rejony, w których może być sobą i pomieszkać w pozornym i spełnionym świecie. Aż do rozsypania prochów w geście pożegnania, choć do dziś nie wiemy na pewno, czyje to były prochy…

Maciej Jabłoński, muzykolog, UAM Poznań; były dyrektor artystyczny Teatru Wielkiego w Poznaniu.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.