English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

26 2010

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Małgorzata Łukasiewicz

ALFABET „CZARODZIEJSKIEJ GÓRY”:
Ł jak Jan Łukowski

Małgorzata Łukasiewicz

Pierwszy tom „Czarodziejskiej góry” przełożył Józef Kramsztyk, drugi tom Jan Łukowski: takie informacje figurowały w powojennym wydaniu powieści z 1953 roku i powtarzały się w kolejnych edycjach. Dopiero w 1998 roku (Warszawa, Świat Książki) pojawiło się prawdziwe nazwisko tłumacza drugiego tomu: Władysław Tatarkiewicz.

Przedwojenne wydanie „Czarodziejskiej góry” było dziełem Józefa Kramsztyka, Kazimierza Czachowskiego i Juliusza Feldhorna. Przekład Kramsztyka oceniano dobrze, pracę dwóch pozostałych tłumaczy krytykowano. Toteż po wojnie wydawnictwo Czytelnik postanowiło zamówić nowy przekład części powieści i zwróciło się w tej sprawie do Władysława Tatarkiewicza. Profesor Tatarkiewicz od 1950 roku odsunięty był od dydaktyki i publikacji. W ciągu 6 lat przymusowego urlopu prowadził badania, które zaowocowały m.in. „Historią estetyki”, i – pod pseudonimem – przetłumaczył drugą część „Czarodziejskiej góry”.

Informacja o tym pojawiła się w 1975 roku w monografii M. Jaworskiego „Władysław Tatarkiewicz”, ale do powszechnej wiadomości nie dotarła. W dodatku w bibliografiach niekiedy uwzględnia się tylko Kramsztyka (bo zagląda się tylko na stronę tytułową pierwszego tomu), a Łukowskiego pomija. Sama dopuściłam się tego grzechu w katalogu wystawy przekładów literatury niemieckojęzycznej z 1990 roku, choć wtedy wiedziałam już, kto kryje się pod pseudonimem, więc się kajam. Słusznie wytknął to Tadeusz Oracki („Literatura na Świecie”, 7–8–9/2002), przypominając historyczne okoliczności powstania przekładu. I co? Nawet w publikacji Romana Dziergwy „Tomasz Mann w krytyce i literaturze polskiej”, posługując się indeksem, odnajdziemy, owszem, Tatarkiewicza pośród członków PEN Clubu, przyjmujących Manna w Warszawie w marcu 1927 roku, osobno natomiast wymieniony jest Łukowski jako tłumacz. Zakopiański teatr im. Witkiewicza przegiął w drugą stronę: w programie spektaklu z 2002 roku Tatarkiewiczowi przypisano tłumaczenie całości, pod dwoma pseudonimami.

Sam Tatarkiewicz nie wypowiedział się bodaj nigdy publicznie o swoim udziale w przekładzie ani o samej powieści. Nie pisze o tym w „Zapiskach do autobiografii” (Teresa i Władysław Tatarkiewiczowie, „Wspomnienia”); zresztą cały okres powojenny właściwie wymija, nie komentuje wydarzeń lat pięćdziesiątych ani swoich przymusowych i zarazem pracowitych wakacji. O Mannie jest tam mowa dwukrotnie, raz w związku z Hotelem Kąpielowym w Wenecji, drugi raz w tonie bardziej osobistym: „We wspomnieniach żony Tomasza Manna wyczytałem, że wielki powieściopisarz w niektórych rzeczach reagował podobnie do mnie. Mianowicie nie lubił poważnych i głębokich rozmów. Ja również wolę lżejsze rozmowy, a głębokie myśli łatwiej znajduję w książkach niż w przygodnych wymianach zdań. Po wtóre Mann, gdy pisał książkę, przejmował się jej tematem, (…) natomiast dokończywszy, rozstawał się z tematyką i wręcz nie lubił do niej wracać. Podobnie było ze mną”.

Informacja, że przekład wielkiej powieści XX wieku zawdzięczamy w części wielkiej polskiej postaci XX wieku, nie zakorzeniła się i nie wypuściła pąków komentarzy czy choćby anegdot. Dlaczego tak trudno nam przyswoić tę wiadomość i zrobić z niej użytek? Czy Tatarkiewicz nie pasuje nam do „Czarodziejskiej góry”? Ze swoim upodobaniem do jasnego, klarownego języka nie pasuje do autora rozmiłowanego w wieloznacznościach? A przecież polska recepcja Manna rozłazi się w tak różne strony i obsługuje tak nieoczekiwane konteksty, że jeden więcej zawijas na tej drodze nie powinien sprawiać kłopotu.

Czy działa tu siła bezwładu i coś, co początkowo wymagało osłony tajemnicy, zadomowiło się w tym utajeniu na dobre?

Małgorzata Łukasiewicz, ur. 1948, tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, eseistka, autorka m.in. tomu esejów „Rubryka pod różą” (2007), nominowanego do Nagrody Nike. Ostatnio w jej przekładzie ukazała się „Radosna wiedza” Nietzschego i „Pierścienie Saturna” W. G. Sebalda.