English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

50 2011

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Irena Grudzińska-Gross

TO I OWO:
Josif Brodski, piętnaście lat później

Irena Grudzińska-Gross

Zmarł nagle piętnaście lat temu. Miał pięćdziesiąt pięć lat. Tak, był chory, bardzo chory na serce. Ale jego żywotność, siła przekonań, szybkość ich wypowiadania wywoływały wrażenie, że będzie jeszcze żył długo. Jego śmierć była szokiem, który wciąż trwa.

28 stycznia spora grupa przyjaciół, znajomych, wielbicieli i dalekich krewnych Brodskiego spotkała się w Russian Samovar, restauracji na 52 ulicy w Nowym Jorku. Właściciel, Roman Kaplan, leningradzki przyjaciel Brodskiego, zaprasza wszystkich do restauracji dwa razy do roku, żeby uczcić pamięć zmarłego – w jego urodziny (25 maja) i w rocznicę śmierci (28 stycznia). I wszyscy przychodzą, rówieśnicy Brodskiego, co roku starsi. Spotkania te są zawsze bardzo smutne, cała grupa wygląda dość rozpaczliwie, jakby została niesłusznie ukarana. A Kaplan, mistrz ceremonii, co roku brzmi coraz groźniej.

Jest mikrofon, ludzie wstają, żeby powiedzieć kilka słów, czytają wiersze, własne albo „Josifa”. Mówi się głównie po rosyjsku, wpadając niekiedy w angielski. Zawsze słuchamy z taśmy gardłowego głosu Brodskiego, recytującego swoje wiersze. Sala zanurza się w czymś, co jest prawdziwie osobiste. Potem, wraz z innymi głosami, ta osobista nuta zanika. To też jest smutne. Słyszy się głos, nie ma w nim życia. Jakby Brodski samemu sobie śpiewał elegię.

Jak uczcić pamięć zmarłego poety? Kościoły są dla wszystkich, restauracje tym bardziej. Mała wielowyznaniowa kapliczka, jak Saarinen Chapel na kampusie Massachusetts Institute of Technology? Nie. Sens ma tylko intymne czytanie wierszy, sobie samemu albo jakiejś drugiej osobie. Albo słuchanie wciąż na nowo taśmy z głosem poety. Ale nawet takie upamiętnianie pozostawia po sobie smutne poczucie niespełnienia. Jego głos jest tu nadal, ale pozbawiony gęstości, która towarzyszy życiu. Bo, jak pisze Mark Strand (w wierszu „Pamięci Josifa Brodskiego”):

„...to, co zostaje z własnego ja
Odwija się ku znikającemu światłu, i cienieje jak proch...”

Stąd szarość w sali na piętrze restauracji Russian Samovar. I nieruchomość portretów Brodskiego. Jego głos przypomniał mi jednak ten wiersz Stranda, szczególnie jego zakończenie:

„...Co zostaje z własnego ja
Odwija się poza nas, dla których czas jest tylko miarą międzyczasu
A przyszłość nie więcej niż et cetera et cetera... ale szybko i na zawsze.”

To „et caetera et caetera” Stranda, ruch, „odwijanie się” jak ze szpuli, lepiej odtwarzają głos Brodskiego niż jakakolwiek taśma. Jego szybką pogoń za następną myślą, opuszczanie fragmentów zdań. Tak oszukiwał czas. Czas, którego nigdy nie miał dość, który teraz, pusty bez niego, rozciąga się na zawsze.

Mark Strand

Pamięci Josifa Brodskiego

Można powiedzieć, nawet tutaj, że to, co zostaje z własnego ja
Odwija się ku zanikającemu światłu, i cienieje jak proch, i zmierza
Do miejsca, w którym wiedzieć i nic przenikają się nawzajem i na wskroś;
Że przesuwa się, ciągle się odwijając, poza sklepienie skończonej jasności,
I dalej do miejsca, które może nigdy się nie odnajdzie, w którym niewyrażalneWreszcie, raz jeszcze jest wypowiedziane, ale lekko, szybko, jak drobny deszcz,Który przemija we śnie, który wydaje się przemijać we śnie.
Co zostaje z własnego ja odwija się i odwija, bo nie ma już
Żadnej z granic, ani tej bezkształtnej między nami,
Ani tej, która oddziela twoje ciało od twojego głosu. Josifie,
Drogi Josifie, te nagłe przypomnienia, że byłeś – miejsca
I chwile, których największym życiem było to, które im dałeś,
A teraz wydają się duchami w twym orszaku. Co zostaje z własnego ja
Odwija się poza nas, dla których czas jest tylko miarą międzyczasu
A przyszłość nie więcej niż et cetera et cetera… ale szybko i na zawsze.

(tłum. Irena Grudzińska-Gross)

Irena Grudzińska-Gross, historyczka literatury, idei, eseistka, wykłada na Princeton University. Ostatnio wydała książkę „Miłosz i Brodski: pole magnetyczne”.