English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

22 2010

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Małgorzata Łukasiewicz

ALFABET „CZARODZIEJSKIEJ GÓRY”: K jak kino

Małgorzata Łukasiewicz

Wkrótce po przybyciu Castorpa do Davos, budzi się w nim duch samarytański, jako namiastka, opozycja i dopełnienie popędu erotycznego. Razem z kuzynem odwiedzają obłożnie chorych, przynoszą im kwiaty, zabawiają rozmową. Pewnego razu zabierają nieuleczalnie chorą Karen Karstedt do kina, a właściwie do bioskopu.

„Wyświetlano jakiś wstrząsający film erotyczny i kryminalny, rozgrywający się na dworze wschodniego despoty; przed oczyma ich przelatywały sceny pełne przepychu i nagich ciał, pełne rozpasanych chuci tyrana i religijnego szału służalczości, pełne okrucieństwa, żądzy, śmiertelnej rozkoszy i niezapomnianej naoczności”. Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa chodzi o „Sumurun” Ernsta Lubitscha, tyle że ten film powstał dopiero w 1920 roku i wtedy też obejrzał go Tomasz Mann. Inny anachronizm: po filmie następuje przegląd „obrazów z całego świata”, a w czasie pobytu Castorpa w Davos nie urządzano jeszcze tak złożonych pokazów kinematograficznych.

Powieściowa ocena nowej gałęzi sztuki wypada niejednoznacznie. Czytamy o nadmiarze mocnych efektów i brutalnej deziluzji po zakończeniu seansu, ale także o „intuicyjnym wyczuciu skrytych pragnień widowni”, i o magii, która sprawia, że widzowie pragną powrotu ciemności, „aby znowu patrzyć, aby rzeczy, które odbyły się w swoim czasie, oglądać przeniesione w nowy czas i ożywione przez dźwięki muzyki”. To nie mogło być obojętne pisarzowi, który chciał pomyślnie przekroczyć próg między kulturą elitarną a masową.

Historia kina w Davos nie ogranicza się do niefrasobliwie anachronicznego epizodu. Na górze Castorp zetknął się z innym jeszcze cudem fototechniki. Promienie rentgena wynaleziono jednocześnie z kinematografem, w 1895 roku, i losy obu wynalazków były pierwotnie ściśle ze sobą splecione. Ich związki analizuje Jurij Cywjan w szkicu „Rentgen, chirurgia, mikroskop w semiotyce wczesnego kina” (przeł. B. Żyłko, w tomie „Cudowny kinemo. Rosyjska myśl filmowa”, Gdańsk 2001 – z wdzięcznością odnotowuję, że podsunęła mi ten trop prof. Maria Prussak).

Cywjan pisze: „Oba te wynalazki do końca stulecia znajdowały się w stadium wiele obiecujących możliwości. Kinematografowi przepowiadano czysto naukową przyszłość, rentgen zaczynał swoją karierę jako wiele obiecujący atrakcjon. Tymczasem rentgen i kino rywalizowały ze sobą na jarmarkach i na scenie teatru iluzji (…). W latach 1897–1898 aparat rentgenowski był uważany za lepszy atrakcjon niż kinematograf i jarmarczne kinematografy wypełniały się jedynie wówczas, kiedy w przerwach między filmami demonstrowano «promienie X i obrazy ludzkich wnętrzności». Daje to podstawy, by przypuszczać, iż pewne fabuły wczesnego kina powstały na skutek styczności z rentgenem”.

Pamiętamy, jak poruszony był Castorp w sanatoryjnym laboratorium, gdy na ekranie aparatu ukazał się obraz wnętrza Joachima. Potem jeszcze oglądał rentgenologiczny obraz, tj. szkielet własnej ręki – widok, który „nie jest właściwie człowiekowi sądzony”. W świetle uwag Cywjana część tych wzruszeń przypisać należy fascynacji nowym medium. W szkicu „Über den Film” (1928) Mann, jeszcze nie całkiem pewny, czy film jest sztuką, przyznaje, że film „opowiada obrazami”, że robi to sugestywnie i że „narrator może się stąd czegoś nauczyć”.

I na koniec jeszcze jeden cytat z Cywjana, wybitnie pasujący do „Czarodziejskiej góry” :

„Kinematograf był nowym rozdziałem w historii podglądactwa. Włączywszy się (myślowo lub de facto) w sytuację seansu filmowego, rentgen i mikroskop wyznaczyły kres, poza którym «życie, jakie ono jest», przemienia się w widowisko śmierci”.

Małgorzata Łukasiewicz, ur. 1948, tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, eseistka, autorka m.in. tomu esejów „Rubryka pod różą” (2007), nominowanego do Nagrody Nike. Ostatnio w jej przekładzie ukazała się „Radosna wiedza” Nietzschego i „Pierścienie Saturna” W. G. Sebalda.