English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

08 2009

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Zbigniew Zapasiewicz

Andrzej Werner

Wprawdzie mawia się czasem, że dobry aktor zagra wszystko, nawet maszynę do obierania kartofli, ale przecież nie wszystko z równym pożytkiem dla siebie i dla widza

Żal. Wielki żal. Odszedł człowiek i aktor nie tylko wybitny, ale szczególny, osobny. Mówi się, że każdy człowiek jest szczególny i osobny. I mówi się słusznie: wszak cała rozległa natura nie tworzy kopii, wyłącznie oryginały. Zgadzając się więc, spróbujmy zanotować te cechy szczególne, dzięki którym pamiętamy aktorstwo i postać Zbigniewa Zapasiewicza.

Aktor i człowiek. W jakim stopniu szczególne rysy człowieczeństwa nasycają sobą różnorodne kreacje aktorskie – i przeciwnie – czy z całej bogatej gamy kreowanych bytów ludzkich da się odczytać jakąś istotną prawdę o człowieku, który je stworzył czy ucieleśnił? W ciekawym wywiadzie, którego Zbigniew Zapasiewicz udzielił Katarzynie Bielas z „Gazety Wyborczej”, aktor przeciwstawia się przenoszeniu jakiejkolwiek własnej prywatności na postać sceniczną czy też ekranową. Co najwyżej jest to poszukiwanie w sobie odniesień do zachowań innych ludzi, „badanie ich psychiki”. Ale wynika z tego, że też i własnej. Może nie tyle badanie, ile przekroczenie granic własnej egzystencji, konfrontacja z innymi możliwościami, innym losem, zwielokrotnienie zamkniętego w sieci konieczności i raz podjętych wyborów życia. Czyli to właśnie, co stanowi o atrakcyjności identyfikacji widza z bohaterem.

Istnieje jednak jakiś zakres możliwości, czy choćby tylko preferencji, dostępnych dla aktora wcieleń, który określa zapewne nie tylko jedno typowe emploi, ale pewną nie nazbyt liczną i różnorodną ich pulę. Wprawdzie mawia się czasem, że dobry aktor zagra wszystko, nawet maszynę do obierania kartofli, ale przecież nie wszystko z równym pożytkiem dla siebie i dla widza. Obiektywne ramy wyznacza casting, zarówno w teatrze jak i – zwłaszcza – w filmie. Twardy casting dla Zapasiewicza, bo w obrębie jednego charakterystycznego typu, wyznaczyli świetni twórcy: Żebrowski i Zanussi. To postać Docenta („Za ścianą”, „Ocalenie”, „Spirala”, „Barwy ochronne”). Sam stopień naukowy kojarzy się automatycznie z marcem ’68, ale (poza „Barwami ochronnymi”) nie ma dalszych tego konsekwencji. Wyraźny typ, ale tylko typ, bo już nie postaci. Zimny inteligent, sprawny, pewny siebie, usposobiony skrajnie racjonalistycznie, wyraźnie przy tym upośledzony w sferze emocjonalnej. Ale to ostatnie już nie całkiem jasne, pozostawione w sferze domysłów. Stanowi problem raczej niż przynosi rozwiązanie, tkwi w tym jakaś tajemnica. I to jest właśnie bardzo charakterystyczne dla aktorstwa Zapasiewicza: wyrazisty typ i bardzo indywidualne niuanse, zawsze jakieś niedopowiedzenie, jakaś reszta domagająca się od widza współpracy.

Wyrazista inteligenckość czy wręcz intelektualizm – to pewien rys, który łączył Zapasiewicza-aktora z postaciami, jakie często kreował. O tym najlepiej potrafią powiedzieć reżyserzy, z którymi współpracował. Zanussi czy Wajda (znakomita i jakże ważna dla Wajdy kreacja w „Bez znieczulenia”) wspominają nieufność do żywiołowego, spontanicznego aktorstwa, znakomite intelektualne przygotowanie i opracowanie każdej roli. Sam zresztą miałem szczęście spotykać często Pana Zbyszka w Akademii Teatralnej, wiem, czego wymagał od swoich studentów, czego potrafił ich nauczyć.

Poznaliśmy się bliżej na festiwalu w Gdyni, byliśmy razem w jury konkursu. Uderzyła mnie niezmierna powaga i sumienność, z jaką traktował swoje obowiązki. Wiele i dla mnie zawsze ciekawie rozmawialiśmy o kolejnych kandydaturach. I wreszcie przyszło finałowe posiedzenie. Do nagrody za najlepszą rolę była właściwie jedna, zdawałoby się bezdyskusyjna kandydatura. I ja byłem jej zwolennikiem. Zakwestionował ją Zbigniew Zapasiewicz. I przeprowadził tak misterną analizę roli i jej miejsca w filmie, że nie było śmiałków zdolnych przeciwstawić się racjom surowego krytyka.

Andrzej Werner, profesor IBL PAN i Akademii Teatralnej, krytyk literacki i filmowy. Autor między innymi książek: „Zwyczajna apokalipsa”, 1971, 1981; „Polskie, arcypolskie...”, Warszawa 1987, Londyn 1987; „Pasja i nuda”, 1992; „Krew i atrament”, 1997; „Dekada filmu”, 1997; „Wysoko, nie na palcach”, 2003.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.