English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

82 2012

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Fot. Kuba Dąbrowski, TR Warszawa

Pasolini minus Marks

Dorota Reksnis

Jarzyna przekracza Pasoliniego, oczyszczając „Teoremat” z marksistowskiej dialektyki. Postaci stają się w spektaklu bardziej dwuznaczne, skomplikowane

Scena prześwietlona promieniami włoskiego słońca. W modernistycznym wnętrzu matka, ojciec i dwoje dzieci, rozmieszczeni jak kolorowe figury na planszy do gry – doskonale osobno. Wyznaczają przestrzeń samotności i milczenia. Ich staranne i jednocześnie monotonne ruchy potęgują wrażenie dusznego napięcia, oczekiwania, nadciągającego cudu-katastrofy.

Lucia (Danuta Stenka) siedzi przed lustrem i poprawia perfekcyjny makijaż. Jej syn Pietro (Jan Dravnel) i córka Odetta (Katarzyna Warnke) stoją w głębi sceny, zwróceni bokiem do publiczności. Czeszą włosy. Monotonne, precyzyjne ruchy układają się w powtarzalną sekwencję. Paolo, ojciec rodziny (Jan Englert), siedzi z przodu sceny pogrążony w pracy. Wszystko trwa za długo. Każdy ruch zmienia się w czysto estetyczny, pozbawiony treści znak.

Pier Paolo Pasolini, „T.E.O.R.E.M.A.T”,
reż. Grzegorz Jarzyna. TR, Warszawa,
premiera 1 lutego 2009Pusty rytuał powtarza się trzy razy. W krótkich chwilach scenicznej nocy, rozdzielających kolejne powroty zaduchu dnia, na scenie majaczy czyjaś sylwetka. To Angelino (Rafał Maćkowiak), listonosz, miejscowy wariat, który jako jedyny dostrzega publiczność i teatralne dekoracje. Przyniósł telegram, który wręcza służącej (Jadwiga Jankowska-Cieślak). Rytm zostanie zaraz zaburzony.

W końcu w wieczornym świetle lamp rodzina zasiada do stołu. Paolo odczytuje podany przez Emilię telegram. „Przyjeżdżam jutro”.

Pier Paolo Pasolini nakręcił „Teoremat” – film, który jest podstawą spektaklu Grzegorza Jarzyny – w 1968 roku. Opowieść o mediolańskiej mieszczańskiej rodzinie, z którą na chwilę zamieszkuje tajemniczy nieznajomy. Zostaje kochankiem wszystkich domowników, a potem niespodziewanie ich opuszcza, pozostawiając po sobie pustkę i nieugaszone pożądanie. Kim jest zjawiskowy przybysz – wysłannikiem Boga czy diabła?

Katarzyna Warnke (Odetta), Sebastian Pawlak
(Gość), fot. Kuba Dąbrowski / arch. TR

W spektaklu Jarzyny gość (Sebastian Pawlak) działa jak katalizator. Właściwie nic nie robi, uruchamiając w bohaterach to, co drzemało w ich nieświadomości. Nie jest ani dobry, ani zły. Po prostu jest. I działa. Nieodparcie, namiętnie, bezlitośnie i naiwnie. Wszyscy członkowie rodziny zostają nadzy, pozbawieni siebie, rozbici, nieszczęśliwi.

Jarzyna przekracza Pasoliniego, oczyszcza „Teoremat” z czystej marksistowskiej dialektyki. Postaci w jego spektaklu są bardziej skomplikowane. Próbują opierać się działaniu gościa, walczą o zachowanie siebie, lecz w końcu poddają się działaniu wszechwładnego pragnienia. Pytanie o wiarę w Boga zadane z widowni Paolowi w pierwszych sekundach spektaklu, jeszcze na granicy iluzji i rzeczywistości, staje się pytaniem o możliwość istnienia podmiotu. Pod koniec powtórzone zostanie jako pytanie o wiarę w cud. Na ekranie pojawiają się autentyczne twarze przechodniów, spotkanych przypadkiem ludzi. „Czy wierzy pan w cud?”.

Cud, który spełnia się w spektaklu, to religijny skandal – zaburzenie, rozbicie porządku, katastrofa. Czy z tych odłamków podmiotu, które pozostawia po sobie gość, można jeszcze posklejać pełnego człowieka? Nieumocowane w religii doświadczenie metafizyczne staje się tu doświadczeniem wewnętrznym, zautonomizowanym, podróżą do kresu możliwości, odkryciem pustki.

W ostatniej scenie spektaklu Paolo z krzykiem rozpaczy rzuca się przez okno. Po wyciemnieniu widzimy go jednak znowu na scenie. Nagi, zwinięty jak embrion, bezbronny, leży, trzęsąc się z rozpaczy czy z zimna. Nawet śmierć nie przywraca życiu jedności. Staje się jedynie własnym rewersem – narodzinami, kontynuacją nieprzerwanego łańcucha raz uruchomionego pragnienia.

Dorota Reksnis, doktorantka w Zakładzie Teatru i Widowisk Instytutu Kultury Polskiej UW.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.