English version

Narodowy Instytut Audiowizualny

@dwutygodnik

dwutygodnik - strona kultury

82 2012

Archiwum numerów

Kwiecień 2009: 01 2009; 02 2009

Maj 2009: 03 2009; 04 2009; 05 2009

Czerwiec 2009: 06 2009; 07 2009

Lipiec 2009: 08 2009; 09 2009

Sierpień 2009: 10 2009; 11 2009

Wrzesień 2009: 12 2009

Wrzesień 2009: 13 2009

Październik 2009: 14 2009; 15 2009; 16 2009

Listopad 2009: 17 2009; 18 2009

Grudzień 2009: 19 2009

Grudzień 2009: 20 2009

Styczeń 2010: 21 2010; 22 2010

Luty 2010: 23 2010; 24 2010

Marzec 2010: 25 2010; 26 2010

Kwiecień 2010: 27 2010; 28 2010

Maj 2010: 29 2010; 30 2010; 31 2010

Czerwiec 2010: 32 2010; 33 2010

Lipiec 2010: 34 2010; 35 2010

Sierpień 2010: 36 2010; 37 2010

Wrzesień 2010: 38 2010; 39 2010

Październik 2010: 40 2010

Październik 2010: 41 2010; 42 2010

Listopad 2010: 43 2010; 44 2010

Grudzień 2010: 45 2010; 46 2010

Styczeń 2011: 47 2011

Styczeń 2011: 48 2011

Luty 2011: 49 2011; 50 2011

Marzec 2011: 51 2011; 52 2011

Kwiecień 2011: 53 2011; 54 2011

Kwiecień 2011: 55 2011

Maj 2011: 56 2011; 57 2011

Czerwiec 2011: 58 2011; 59 2011

Lipiec 2011: 60 2011; 61 2011

Sierpień 2011: 62 2011; 63 2011

Wrzesień 2011: 64 2011; 65 2011

Październik 2011: 66 2011; 67 2011; 68 2011

Listopad 2011: 69 2011; 70 2011

Grudzień 2011: 71 2011; 72 2011

Styczeń 2012: 73 2012; 74 2012

Luty 2012: 75 2012

Luty 2012: 76 2012

Marzec 2012: 77 2012; 78 2012; 79 2012

Kwiecień 2012: 80 2012; 81 2012

Maj 2012: 82 2012

Literatura
Teatr
Film
Sztuka
Muzyka
Produkty uboczne
Felietony
Rozmowy
Fikcje
Figle
Newsletter

Newsletter

Wpisz swój adres e-mail,
aby otrzymać nasz newsletter.

Józef Czapski, „Wyrwane strony”

Zofia Król

Najszerszym tematem „Wyrwanych stron” jest malarstwo. A co za tym idzie – samo patrzenie, widzenie, dostrzeganie. Źródłem szczęścia bywają dwa jabłka leżące na stole, twarz robociarza w refleksach czerwieni oświetlonego tramwaju

„I naraz myśl – pisać wspomnienia, poprzez to dotrzeć do warstwy głębszej istniejącej w sobie. Czy jest sens pisać wspomnienia?” Czy do owej warstwy głębszej nie dociera Czapski za pomocą obrazów? Skąd pojawia się potrzeba słów? I – jak czytać wspomnienia malarza? Przy lekturze „Wyrwanych stron” myśl o dwóch mediach przekazu – piórze i pędzlu – nie opuszcza czytellnika ani na chwilę. Zdaje sobie sprawę z owej podwójności także i sam Czapski.

Józef Czapski, „Wyrwane strony”.
Zeszyty Literackie, 310 stron,
w księgarniach od maja 2010„Duża praca nad płótnem. Jest po dwunastej. Nie będę już chyba pisał, ale zaczynam czuć we mnie nową p o t r z e b ę, właśnie to pisanie, to myślenie z samego dna mego życia codziennego, związane z samą podszewką, ale jakby odklejone od obcowań dnia, od tłumu, mnie karmi i odradza, użyźnia na dzień przyszły”. Myliłby się jednak ten, kto by sądził, że „dno życia codziennego” to prywatne zapiski i zwierzenia malarza. Jerzy Giedroyć, czytelnik i redaktor tych spośród „wyrwanych stron”, które trafiły na łamy „Kultury”, krytykował zresztą podobno fragmenty zbyt osobiste.

„Naraz odruchowo zaczynam pisać, nie mając nic konkretnego do powiedzenia, to staje się moją druga naturą, deską ratunku, jakąś formą modlitwy”. Modlitwy? Bardzo wiele w tych zapiskach rozmyślań o religii, cierpieniu, Bogu. Ale zupełnie nie na tym – albo nie tylko na tym – polega ich modlitewność. Raczej na powadze podziału dnia na pracę i odpoczynek, malowanie i pisanie, samotność i rzadkie chwile bycia z ludźmi. Na pewnym ascetycznym nastroju namysłu i dbałości o – przede wszystkim – dobre warunki (wewnętrzne) do pracy.

Ważną bohaterką „Wyrwanych stron” staje się Simone Weil, pojawia się tak często, że jest oznaczana przez autora po prostu lakonicznie S.W. To jej Czapski zawdzięcza często inspirację do myślenia. Także na zasadzie sprzeciwu. Buntuje się na przykład przeciwko używanej przez nią kategorii médiocrité, mierności. „Ludzie nie dzielą się na médiocre i nie médiocre, przejście z médiocrité na wymiar inny, wyższy (i na odwrót) odbywa się w każdym człowieku inaczej, na miarę, na którą jest zdolny, miarę jego bólu, jego uczulenia, na miarę Łaski, która na niego spływa”. Delikatność tych słów, ich ostrożna rozwaga – to cechy stylu wszystkich zapisywanych przez Czapskiego „stron”. Także ewentualne względy estetyczne, czy stylistyczne ustąpić tu muszą bezwzględnemu priorytetowi treści.

Bez wątpienia jednak najszerszym tematem „Wyrwanych stron” jest malarstwo. A co za tym idzie – samo patrzenie, widzenie, dostrzeganie rzeczy i ludzi. Źródłem szczęścia bywają dwa jabłka leżące na stole, szpara pod białymi drzwiami, twarz robociarza w refleksach czerwieni oświetlonego tramwaju. Malarstwo – jak u Miłosza bywało z poezją – jest wobec piękności i różnorodności świata bezradne. „Ubóstwo Picassa i wprost prostactwo kolorystyki Légera w porównaniu do gry kolorów dwóch ławek obitych fałszywą ceratą”. Już na pierwszej stronie, jaką czytamy, pochodzącej z 30 stycznia 1963 roku, Józef Czapski opowiada o tym, jak usiłuje namalować kaloryfer, olśniony „bezgranicznym bogactwem form, kolorów, walorów” i ubóstwem środków wyrazu. „Po jakiemuś przestaję istnieć” – zapisuje. Być może malarz, który rozpływa się w przedmiotach potrzebuje pisania, aby zachować tożsamość? Po pracy pędzlem, który roztapia go w obiektywności świata, potrzebuje subiektywności pióra?

Być może jednak należy powstrzymać się od sądu „o czym” są zapiski Czapskiego. Bowiem „wystarczy dotknąć w sobie jakiegoś punktu ważkiego (...), i zaraz każda książka, po którą sięgasz, zdaje ci się, że porusza tę samą dziedzinę problemów, i daje ci jeszcze i jeszcze cytaty, strzałki ku d a l e j”. Żeby czytać Czapskiego, nie trzeba jego pisania kategoryzować. Jedno jest pewne – „wyrwane strony” pisane są w nastroju niezwykłej powagi wobec życia.

Zofia Król, wiceredaktor naczelna dwutygodnik.com.

Jeśli chcesz umieścić fragment tekstu z dwutygodnik.com na swojej stronie lub blogu, prosimy o kontakt z redakcją na adres e-mail: redakcja@dwutygodnik.com. Dowiedz się więcej.